από
την Μαρλέν Κυριακίδου
Shirin Neshat | Ιράν, ιστορικό πλαίσιο | Η γυναίκα στο Ισλάμ
Θα αναφερθώ στην Ιστορία του Ιράν με λίγα λόγια για να καταλάβουμε το ιστορικό
πλαίσιο της ζωής της Shirin Neshat και την επιρροή που
είχαν όλα αυτά τα γεγονότα πάνω στην δουλειά της.
Όταν ένας πολύχρωμος συνδυασμός από ριζοσπαστικούς Ισλαμιστές, σοσιαλιστές και
κομουνιστές γκρέμισαν την μοναρχία του Pahlavi, λίγα τους ένωναν να έχουν την
πεποίθηση ότι το καταπιεστικό και απολυταρχικό καθεστώς του Σάχη έπρεπε να φύγει.
Ο κατάληψη της Αμερικάνικης πρεσβείας και η ομηρία που ακολούθησε, ήταν η κρίσιμη
καμπή.
Η λαϊκή επανάσταση έγινε μια Ισλαμική εξέγερση. Και
ο Αγιατολαχ Χομεϊνί έφτασε από την εξορία για να
εγκαθιδρύσει ένα θεοκρατικό πολίτευμα. Το επαναστατικό
καθεστώς εκτέλεσε εκατοντάδες υποστηρικτές του Σάχη, και χιλιάδες Ιρανοί εγκατέλειψαν
την χώρα.
Πολλοί από τους εξόριστους δημιούργησαν διασπορά στην δύση, ενώ η πολιτιστική
πολιτική του αυστηρού και άκαμπτου πολιτεύματος απομόνωσε αυτούς που έμειναν.
Το 1980 η εισβολή του Σαντάμ Χουσείν βούτηξε την ίδια του την χώρα
και το Ιράν σε οικονομική καταστροφή και σε κοινωνικό χάος.
Οκτώ χρόνια αιματηρού αδιέξοδου ακολούθησαν, εμπλέκοντας τις Ηνωμένες πολιτείες
της Αμερικής με το σκάνδαλο των όπλων Iran -Contras, καταλήγοντας σε μια παύση
πυρός που έφερε μια εφήμερη τοπική σταθερότητα.
Το Ιράν αγωνίστηκε να ξαναρχίσει την παραγωγή πετρελαίου και να
τερματίσει την εσωτερική της απομόνωση. Αυτή όμως η ηρεμία ήταν
σύντομη, καθώς τέσσερις μήνες πριν τον θάνατο του Χομεϊνί έβγαλε
απόφαση ότι ο Βρετανός συγγραφέας Salman Rushdie πρέπει να
εκτελεστεί για την "βλάσφημη" δουλειά του " Τα σατανικά ποιήματα",
ταλαιπωρώντας και πάλι τις διπλωματικές σχέσεις του Ιράν με την Δύση
για χρόνια.
Ο Χομεϊνί πέθανε το 1989 και ο διάδοχός του, Αλί Καμενεϊ, δεν ήταν
ούτε δημοφιλής ούτε έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης. Η δημόσια
δυσαρέσκεια μεγάλωνε καθώς σκληροπυρηνικές φατρίες, ανέπτυξαν
θέσεις υποστήριξης μέσα στο πολίτευμα, και η εξανέμιση της
κληρονομιάς του Χομεϊνί άφησε μια αρρωστημένη κυβέρνηση με λίγη
λαϊκή νομιμότητα.
Πολλοί λίγοι ανέμεναν την ήττα του ισχυρού προέδρου της βουλής Nateq
Nouri στις προεδρικές εκλογές του 1997. Με τον Rafsanjani να
κατεβαίνει στις εκλογές ξέσπασαν διαμάχες μεταξύ της βουλής και του
Συμβουλίου Επιφυλακής. Πολλοί Ιρανοί πίστευαν πως επιφυλασσόταν 8 περισσότερη
κλεπτοκρατία.
Όμως η Ιρανική νεολαία και οι δυσαρεστημένες γυναίκες αγνοώντας τις
προτιμήσεις των συζύγων τους, τίμησαν με την ψήφο τους
τον Mohamed Khatami, στις εκλογές του 1997. Αυτό το γεγονός
βοήθησε στο να εκλεγεί και να ανακηρυχτεί πρόεδρος με μια νίκη
έκπληξη και να καθορίσει πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές στην
Ιρανική ατζέντα.
Η νίκη του στις εκλογές τον Μάιο του 1997 έβαλε το Ιράν σε μια
καινούρια δημοκρατική τροχιά .
Ο Κhatami, ένας προοδευτικός, μοντέρνος, κληρικός, άλλαξε την εικόνα
της Ιρανικής κυβέρνησης, όχι μόνο εσωτερικά αλλά και παγκοσμίως. Το
1999, παραδείγματος χάρη ο Khatami σόκαρε το έθνος όταν
παραδέχτηκε πως η Υπηρεσία Πληροφοριών ήταν υπεύθυνη για τον φόνο
τεσσάρων πολιτικών διαφωνούντων την προηγούμενη χρονιά.
Παρά την δημοτικότητά του δεν κατάφερε να κάνει το Ιράν να
ανακάμψει οικονομικά. Για να ομαλοποιήσει τις τοπικές εντάσεις, ο
Khatami άρχισε να βελτιώνει τις σχέσεις του με τον Αραβικό κόσμο.
Αργότερα άρχισε να κορτάρει την Ευρώπη, βελτιώνοντας τους δεσμούς
της με την Γαλλία και την Γερμανία και ανανεώνοντας τις σχέσεις της
με την Βρετανία.
Εσωτερικές όμως διαμάχες δυσκόλεψαν τις προσπάθειες του. Το
όραμά του για « διάλογο των πολιτισμών» δημιούργησε μια φρέσκια
αίσθηση δυνατοτήτων σε περιοχές – όπως οι δεσμοί της με την Αμερική-
που όμως ήταν ακόμη πολύ ευαίσθητη σε πρακτικά πολιτικά βήματα.
Παρά την εσωτερική πίεση που δημιουργήθηκε με την διαμάχη μεταξύ
της κυβέρνησης του Khatami και σκληροπυρηνικών δυνάμεων του
Καθεστώτος, ο Khatami κατάφερε να κρατήσει το καινούριο Ιράν στη
πορεία του, καλλιεργώντας προσεκτικά μια Διεθνή εικόνα μιας χώρας
που διοικείται από πολιτικούς παρά από ιδεολόγους.
Αλλά η μεταρρυθμίση είναι μακράν από το να ολοκληρωθεί…
Το 2001 ο Khatami εκλέχθηκε πρόεδρος για δεύτερη φορά με αυξημένο
ποσοστό 77%. Άρχιζε όμως να παρουσιάζεται ανίσχυρος να προωθήσει
το μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα έναντι των σκληροπυρηνικών
κληρικών, που έχουν τον έλεγχο των καταλυτικών θεσμών.
Όταν οι φοιτητές, κατέβηκαν στους δρόμους τον Ιούνιο του 2003
αντιδρώντας στην αργή πρόοδο των μεταρρυθμίσεων, ζήτησαν μαζί με
την παραίτηση των συντηρητικών και αυτή του Khatami. Σε μια
τηλεοπτική του εμφάνιση, υπερασπίστηκε αυτή την ενέργεια των
φοιτητών, λέγοντας: «οι φοιτητές έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τη
διαμαρτυρία τους και ευτυχώς, έδειξαν και την ωριμότητά τους
κάνοντάς το».
Το Μάιο 2005 στις προεδρικές εκλογές οι πολίτες επέλεξαν τον
Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ για νέο πρόεδρο. Τον « άγνωστο» και λίαν
σκληροπυρηνικό δήμαρχο της Τεχεράνης.
Ο διάδοχος του μεταρρυθμιστή τέως πλέον προέδρου Μοχάμαντ
Χαταμί, αυτοπροβλήθηκε ως ένας είδος « Ρομπέν των Δασών», δεσμευμένος να αναδιανείμει
στους φτωχότερους Ιρανούς μέρος από τα κέρδη που αφήνει στην χώρα του ο «μαύρος»
χρυσός.
Ως δήμαρχος και πρώην μέλος των φρουρών της επανάστασης είχε
κλείσει πολιτικά κέντρα για να ανοίξει χώρους προσευχής και ενέτεινε
τον διαχωρισμό ανδρών και γυναικών.
Η εκλογή του Αχμαντινετζάντ συνέπεσε χρονικά με την απόφαση
της Τεχεράνης να επαναλάβει τις πυρηνικές της δραστηριότητες «για ειρηνικούς
σκοπούς». Αυτές είχαν διακοπεί το 2004, ύστερα από συμφωνία με την τρόικα της
ΕΕ ( Γαλλία, Γερμανία , Βρετανία).
Η απόφαση για επανάληψη των πυρηνικών Δραστηριοτήτων προκάλεσε ανησυχία στην
τρόικα και εκνευρισμό στον Λευκό οίκο, ο οποίος δεν
φαίνεται να πείθεται ιδιαίτερα για τα « ειρηνικών σκοπών».
Από τον Μάιο άρχισε λοιπόν ένα ιδιότυπο διπλωματικό παιχνίδι με τις
ΗΠΑ να απειλούν να φέρουν το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας,
προκειμένου η Τεχεράνη να «εισπράξει» την καταδίκη του ΟΗΕ.
Μάλιστα ο νέος πρόεδρος του Ιράν δεν χάνει την ευκαιρία να ρίχνει λάδι
στην φωτιά με δηλώσεις, είτε περί εξαφάνισης του Ισραήλ από τον
παγκόσμιο χάρτη ή μεταφοράς του κάπου στην Ευρώπη …ή και την
Αλάσκα, είτε με την ανάκληση των πρέσβεών του από χώρες «κλειδιά»
όπως η Βρετανία/ η Γαλλία και η Γερμανία. Στόχος, να αντικατασταθούν
με άλλους διπλωμάτες περισσότερο συντηρητικούς.
Προς το παρόν η Τεχεράνη κερδίζει χρόνο. Γνωρίζει ότι η ΗΠΑ δεν
μπορούν να συγκεντρώσουν τις απαραίτητες ψήφους στο Συμβούλιο
Ασφαλείας για να την καταδικάσουν. Το Ιράν διαθέτει την «ανοχή» της
Ρωσίας και της Κίνας.
Παράλληλα με τα πολιτικά αυτά «παιχνίδια», αφ’ότου ανέλαβε την
εξουσία ο νέος πρόεδρος ,οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
συνεχίζουν να είναι εκτενείς και η νέα κυβέρνηση έχει παραλείψει να
αναλάβει οποιαδήποτε δράση για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, όπως
αποκάλυψε η Διεθνής αμνηστία σε έκθεση που δημοσίευσε.
«Η Ιρανική κυβέρνηση πρέπει να προβεί σε απτές ενέργειες για να
βελτιώσει την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της χώρας.»
Στην έκθεση, με τίτλο: « Ιράν, η νέα κυβέρνηση παραλείπει να
αντιμετωπίσει την δύσκολη κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων»,
περιγράφονται οι συνεχείς παραβιάσεις και εκφράζεται ανησυχία γύρω
από την , κατά τα φαινόμενα, εντεινόμενη καταπίεση αφ’ ότου ανέλαβε
την εξουσία η νέα κυβέρνηση τον Αύγουστο του 2005. Η έκθεση εστιάζει
στην μακρόχρονη καταπίεση των εθνικών μειονοτήτων και στους
10.
περιορισμούς της ελευθερίας της έκφρασης. Αντιμετωπίζει επίσης
ζητήματα θανατικής ποινής και της συχνής χρήσης βασανιστηρίων.
Παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις περί ισότητας, η έκθεση διαπιστώνει
ότι, από την εκλογή του Προέδρου Αχμαντινετζάντ και μετά, μέλη των
εθνικών μειονοτήτων του Ιράν έχουν φονευθεί, τεθεί υπό κράτηση ή
παρενοχληθεί για λόγους που συνδέονται αποκλειστικά με την εθνότητα
ή την πίστη τους.
Η Ιρανική νομοθεσία περιορίζει έντονα την ελευθερία της έκφρασης και
του συνεταιρισμού και οι ακτιβιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
συχνά αντιμετωπίζουν αντίποινα για το έργο τους. Οι παρενοχλήσεις, οι
εκφοβισμοί, οι επιθέσεις, η κράτηση, η φυλάκιση και τα βασανιστήρια
ακτιβιστών και δημοσιογράφων συνεχίστηκαν υπό την νέα κυβέρνηση.
Το Οκτώβριο του 2006, επανήλθαν σε λειτουργία τα Δικαστήρια του
Τύπου για να δικάζουν φερόμενες ως παραβιάσεις του Κώδικα του
Τύπου, ο οποίος περιέχει διατάξεις με ασαφείς διατυπώσεις, που μπορούν
να χρησιμοποιηθούν για να τιμωρηθούν άνθρωποι για την ειρηνική
έκφραση της γνώμης τους. Δεκάδες δημοσιογράφοι και εφημερίδες
άρχισαν να εξετάζονται, ενώ σε ορισμένους δημοσιογράφους
επιβλήθηκαν ποινές φυλάκισης με αναστολή.
« Παροτρύνουμε τις ιρανικές αρχές να επανεξετάσουν τον νόμο και την
πρακτική για να διασφαλίσουν ότι κανείς δεν θα φυλακιστεί ως
κρατούμενος συνείδησης, ούτε θα υποστεί δυσμενείς διακρίσεις,
αποκλειστικά λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων, της φυλής. Της
εθνότητας, του φύλου, της σεξουαλικότητας ή της γλώσσας του»,
δήλωσε η διεθνής Αμνηστία.
Η Διεθνής Αμνηστία συνεχίζει να λαμβάνει νέες καταγγελίες για
βασανιστήρια και κακομεταχείριση κρατουμένων, που συνεχίζουν να
είναι θέμα ρουτίνας σε πολλές φυλακές και κέντρα κράτησης. Η στέρηση
ιατρικής περίθαλψης ως μέθοδος άσκησης πίεσης σε πολιτικούς
κρατούμενους έχει επίσης αναδειχθεί σε όλο και πιο σύνηθες φαινόμενο.
Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε 69 εκτελέσεις μεταξύ Ιουλίου 2005 και
τέλους Ιανουαρίου 2006, μεταξύ των οποίων τις εκτελέσεις δύο νέων που
καταγγέλλεται ότι ήταν κάτω των 18 ετών κατά την εκτέλεσή τους.
Συνεχίζουν να επιβάλλονται θανατικές καταδίκες για σαφώς
διατυπωμένες κατηγορίες, όπως « διαφθορά επί της γης», για
συναινετικές ιδιωτικές σεξουαλικές σχέσεις μεταξύ ενηλίκων και για
άλλα αδικήματα όπως η κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και για εγκλήματα
όπως ο βιασμός, ο φόνος και το εμπόριο ναρκωτικών.
Η οργάνωση ζητά από τις αρχές να επιδείξουν τον σεβασμό τους για το
εγγενές δικαίωμα στην ζωή, διατάσσοντας παύση των εκτελέσεων και
προβαίνοντας σε άμεσες ενέργειες για να εμποδίσουν νέες εκτελέσεις
ανηλίκων ή ανθρώπων που ήταν κάτω των 18 ετών κατά τον χρόνο των
φερόμενων εγκλημάτων τους.
« Ο Πρόεδρος Αχμαντινεζάντ και η ιρανική κυβέρνηση χρειάζεται να
λάβουν επείγοντα, απτά μέτρα για να διασφαλίσουν ότι προστατεύονται
τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα όλων των ανθρώπων στο Ιράν
ανεξαρτήτως του φύλου, της εθνότητας και της πίστης τους».
Αυτή είναι με λίγα λόγια η πρόσφατη ιστορία του Ιράν…
αυτή είναι ζωή των Ιρανών όπως την καθορίζει το κοράνι, ο Αλλάχ, οι
πολιτικοί και η πολιτική.
Shirin Neshat | Ιράν, ιστορικό πλαίσιο | Η γυναίκα στο Ισλάμ
Μαρλέν Κυριακίδου Ιούνιος 2006
