από
την Μαρλέν Κυριακίδου
Shirin Neshat | Ιράν, ιστορικό πλαίσιο | Η γυναίκα στο Ισλάμ
Όσο για την θέση των γυναικών στο Ιράν σήμερα;
Σας παραθέτω Μια συζήτηση με την Sarvichitsaz, αντιπρόεδρο τηςΓυναικείας επιτροπής
του Εθνικού συμβουλίου του Ιράν για την θέση των γυναικών στο Ιράν.
« Η βία ενάντια στις γυναίκες στο Ιράν δε γνωρίζει κοινωνικές
τάξεις»
Τη συνέντευξη πήραν η Λιάνα Μαλανδρενιώτη και η Μαρώ Τριανταφύλλου
Στις 14 Απριλίου, στη Γενεύη, διεξήχθη μια μεγάλη συνάντηση γυναικών από όλο
τον κόσμο με σκοπό την ίδρυση μιας διεθνούς ομοσπονδίας γυναικών εναντίον
των διαφόρων φονταμενταλισμών που καταπιέζουν και εκτελούν γυναίκες σε
πολλά μέρη του κόσμου. Οι εργασίες του συνεδρίου, στο οποίο συμμετείχαν
γυναίκες από 20 τουλάχιστον χώρες, πολλές από τις οποίες εκπροσωπούσαν
τα τμήματα που ασχολούνται με γυναικεία ζητήματα των κοινοβουλίων των χωρών
τους, ενώ η πλειονότητά τους έχει διεθνή δράση για γυναικεία θέματα και
δικαιώματα, κατέληξαν στην ίδρυση της International Federation of Women
against Fundamentalisms and for Equality. Το βασικό αντικείμενο των δραστηριοτήτων
αυτής της Ομοσπονδίας είναι τα επείγοντα προβλήματα των Ιρανών γυναικών
-μαστιγώσεις, λιθοβολισμοί, καταπάτηση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
ελευθεριών. Το θέμα έχει ελάχιστη δημοσιοποίηση παγκοσμίως. Από ελληνικής
πλευράς, παραβρεθήκαμε η Νένα Βενετσάνου, η Λιάνα Μαλανδρενιώτη και η Μαρώ
Τριανταφύλλου. Στο τέλος της ημέρας, οι δύο τελευταίες ζητήσαμε, εκ μέρους
της ΕΠΟΧΗΣ, από την Sarvichitsaz, αντιπρόεδρο της Γυναικείας Επιτροπής
του Εθνικού Συμβουλίου του Ιράν να μας μιλήσει για τη θέση της γυναίκας
στο Ιράν.
Θα θέλατε να περιγράψετε τις συνθήκες ζωής των γυναικών στη χώρα σας; Η βία
είναι ίδια για όλες τις κοινωνικές τάξεις;
Στο Ιράν η βία εναντίον των γυναικών είναι θεσμοθετημένη. Όλα γίνονται σύμφωνα
με το νόμο. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα: ο λιθοβολισμός είναι μια τιμωρία που
επιβάλλεται τόσο σε γυναίκες όσο και σε άντρες, όμως η βία
είναι μεγαλύτερη όταν το πρόσωπο που λιθοβολείται είναι γυναίκα. ( Το μέγεθος
των λίθων είναι τέτοιο που ο θάνατος να έρχεται αργά και βασανιστικά.)
Οι γυναίκες τιμωρούνται με το παραμικρό, π.χ. αν το κεφάλι τους δεν είναι καλυμμένο
με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Οποιονδήποτε κανόνα κι αν παραβεί μια γυναίκα η
τιμωρία που την περιμένει είναι απάνθρωπη. Έτσι μπορώ απλά να απαντήσω στο
ερώτημά σας πως η βία και η σκληρότητα εναντίον των γυναικών είναι ίδια απέναντι
σε όλες τις γυναίκες, δεν κάνει διάκριση τάξεων, δεν έχει σημασία αν μια γυναίκα
είναι μορφωμένη ή όχι, γιατί έτσι είναι ο νόμος. Όπως έγινε φανερό και από
τις εργασίες του συνεδρίου μας, οι φονταμενταλιστές είναι εναντίον των γυναικών
εν γένει. Δεν κάνουν διάκριση σε Ιρανές ή ξένες, σε μουσουλμάνες ή μη, σε γυναίκες
που ανήκουν σε υψηλά ή χαμηλά κοινωνικά στρώματα.
Θέλετε να πείτε πως οποιαδήποτε γυναίκα, ακόμα κι αν δεν είναι ιρανή και μουσουλμάνα,
αν είναι, ας πούμε μια δυτική επισκέπτρια, οφείλει να υπακούει στους κανόνες
συμπεριφοράς που επιβάλλει ο φονταμενταλισμός στη χώρα σας;
Ακριβώς. Οποιαδήποτε γυναίκα έρθει στο Ιράν ακόμη και αν δεν είναι ιρανή και
μουσουλμάνα οφείλει να υπακούει στο νόμο, γιατί είναι ο νόμος. Και μιλάμε για
ένα νόμο που είναι εναντίον της γυναίκας ως γυναίκας, επειδή είναι γυναίκα.
Ποια είναι η θέση των γυναικών μέσα σε μια ιρανική οικογένεια; Μια μητέρα έχει
λόγο στην ανατροφή των παιδιών της, έχει δικαίωμα να παίρνει κάποιες αποφάσεις
για την οικογένεια της;
Καθόλου. Φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις ειδικά σε κάποιες οικογένειες με
υψηλό μορφωτικό επίπεδο όπου οι γυναίκες έχουν κάποιο λόγο στις αποφάσεις για
την οικογένεια αλλά σε γενικές γραμμές οι γυναίκες υπακούουν στους άντρες τους
και υποχρεώνονται να κάνουν ό,τι θέλουν εκείνοι. Δεν έχουν δικαίωμα διαζυγίου,
για να πάρουν διαζύγιο αντιμετωπίζουν πολύ μεγάλες δυσκολίες, αντίθετα με τους
άντρες που έχουν κάθε δικαίωμα και στο θέμα αυτό. Ο ρόλος των γυναικών είναι,
με μια κουβέντα, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να υπακούουν τους άντρες
τους. Οφείλουν να ζητούν άδεια για να κάνουν οτιδήποτε. Να φανταστείτε ότι,
σύμφωνα με το νόμο, αν μια γυναίκα θέλει να παραστεί στην κηδεία του πατέρα
της δεν μπορεί να πάει, αν δεν πάρει την άδεια του άντρα της. Τέτοιο είναι
το μέγεθος της μισογυνίας στο Ιράν. Το Ισλάμ, όμως, δεν λέει πως μια γυναίκα
δεν έχει δικαίωμα να
κάνει κάτι χωρίς την άδεια του άντρα της…Μπορεί μια
γυναίκα να δουλέψει στο Ιράν;
Ναι, μπορεί. Οι Ιρανές έχουν ζήσει σε διαφορετικές συνθήκες από τις γυναίκες
άλλων φονταμενταλιστικών χωρών. Έχουν μια μακρόχρονη ιστορία πολιτικής δραστηριότητας,
που ξεκινάει πολύ πριν την επανάσταση του 1979, την επανάσταση δηλαδή που
έριξε τον Σάχη. Από το 1906, όταν έγινε μια επανάσταση που άλλαξε πολλά πράγματα
στη χώρα, ( Οι κινητοποιήσεις αυτές κατέληξαν σε ένα σύνταγμα το 1907 που
περιόρισε
τις απολυταρχικές βασιλικές κυβερνήσεις της Περσίας) οι γυναίκες είναι ενεργές
πολιτικά. Για πάρα πολλά χρόνια είχαν γυναικείες οργανώσεις, έπαιρναν μέρος
στη δημοσία ζωή. Έτσι καταλαβαίνετε πόσο δύσκολο είναι για τις γυναίκες του
Ιράν να δεχτούν μια τέτοια κατάσταση, μια κοινωνία που μισεί τις γυναίκες.
Αυτό εξηγεί, λοιπόν, γιατί υπάρχει ένα γυναικείο κίνημα στο Ιράν, και μόνο
στο Ιράν έχει μια τέτοια ανάπτυξη και τέτοιες πολιτικές διαστάσεις…
Ακριβώς. Πρέπει να σας πω ότι κατά τη διάρκεια των μαζικών διαδηλώσεων εναντίον
του Σάχη, πριν από την επανάσταση, υπήρχαν εκατομμύρια γυναίκες που έβγαιναν
στους δρόμους και διαμαρτύρονταν. Μιλάμε για γυναίκες που απαιτούσαν να είναι
ίσες με τους άντρες, αγωνιζόντουσαν και ήταν έτοιμες να δώσουν τη ζωή τους
για την ελευθερία. Αυτό που συνέβη με τους μουλάδες, όταν ο Αγιατολαχ Χομεϊνί
ήρθε στην εξουσία, ήταν ότι επέβαλλε στις γυναίκες να επιστρέψουν στο σπίτι
τους, τους είπε ότι δεν έχουν δικαίωμα συμμετοχής ή υψηλές θέσεις εργασίας,
μπορούσαν κατ' εξαίρεση να δουλεύουν ως νοσοκόμες ή δασκάλες…
Ωστόσο, έχουμε δει στην Ελλάδα την πολύ καλή δουλειά Ιρανών γυναικών στον
κινηματογράφο…
Το φονταμενταλιστικό καθεστώς ήθελε τις γυναίκες να μην είναι ενεργές παρά
σε χώρους σαν αυτούς που προαναφέρθηκαν. Οι γυναίκες ήθελαν να κάνουν πολλά
πράγματα, να πηγαίνουν στο πανεπιστήμιο… Ξέρετε, δεν επιτρέπεται ακριβώς
να πηγαίνουν οι γυναίκες στο πανεπιστήμιο. μπορούν να πάνε, μόνο αν περισσέψουν
θέσεις από άντρες φοιτητές. Μέσα σ' αυτή την προοπτική πρέπει να δούμε και
τις γυναίκες καλλιτέχνιδες, που κάνουν πολύ καλή δουλειά. Οφείλω όμως να
ομολογήσω
ότι αυτές οι γυναίκες, οι σκηνοθέτριες στις οποίες αναφερθήκατε εν προκειμένω,
κάνουν μια δουλειά εξαιρετική αλλά καθαρά καλλιτεχνική. Δεν υπάρχει πολιτική
ματιά στη δουλειά τους.
Άλλωστε αυτός είναι ένας τρόπος να καλύπτεται η κατάσταση
των γυναικών στο Ιράν. Ένα άλλοθι του καθεστώτος.
Όμως κάποιες ταινίες ήταν σκληρές, μας έδειξαν το άλλο πρόσωπο του Ιράν…
Δεν αρνούμαι πως υπάρχουν κάποιες ταινίες που δείχνουν την πραγματικότητα,
π.χ. τους λιθοβολισμούς, αλλά αυτά δεν έχουν παρουσιαστεί στο Ιράν, μόνο
έξω από τη χώρα μας παίζονται.
Οι γυναίκες που εργάζονται έχουν κάποια εργασιακά δικαιώματα, πληρώνονται
σχετικώς ικανοποιητικά;
Όταν ακόμα και στις δυτικές χώρες υπάρχουν προβλήματα σ' αυτούς τους
τομείς -διαφορές δηλαδή ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες εργαζομένους-
φανταστείτε
τι γίνεται στο Ιράν… Γι' αυτό πρέπει να πούμε ότι έχουμε υψηλά ποσοστά
πορνείας στο Ιράν. Ειδικά σε μονογονεϊκές οικογένειες όπου η μητέρα είναι
ο μοναδικός
προμηθευτής εισοδήματος στο σπίτι.
Εντυπωσιαστήκαμε από τη θερμότητα με την οποία αντιμετωπίζουν οι άντρες
του κινήματός σας το γυναικείο ζήτημα, με δεδομένο μάλιστα ότι, με τον
ένα ή
τον άλλο τρόπο, είναι μέτοχοι μιας κουλτούρας που μια τέτοια στάση δεν
είναι αυτονόητη.
Πώς το σχολιάζετε;
Το κίνημά μας δεν είναι φεμινιστικό, ξεκίνησε ως απελευθερωτικό κίνημα.
Άντρες και γυναίκες παλεύουν από κοινού για ένα σκοπό, την απελευθέρωση
της χώρας
από το καθεστώς των μουλάδων. Μετά, λοιπόν, από μακρόχρονη συμπόρευση
στον αγώνα ήταν φυσικό οι γυναίκες να καταλάβουν τις δυνατότητές τους
και να απαιτήσουν
την ισότητα, οι άντρες, πάλι, να αρχίσουν να συνειδητοποιούν αυτήν την
ισότητα και να πιστεύουν σ' αυτήν. Δεν είναι εύκολο βέβαια, δεν αλλάζουν
τα πράγματα
από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται διαρκής ιδεολογικός αγώνας…
Ζητάτε πολιτική αλλαγή στη χώρα σας με ένα δημοψήφισμα υπό την αιγίδα
του ΟΗΕ. Πώς σκέφτεστε να πιέσετε τον πρόεδρο Χαταμί να δεχτεί κάτι τέτοιο;
Πιστεύουμε ότι ο Χαταμί δεν έχει εκλεγεί για να υπηρετήσει το λαό. Δεν
διαφέρει και πολύ από τους μουλάδες. Ήταν ο ίδιος μουλάς για πολλά χρόνια,
δεν διαφέρει
σημαντικά σε ιδεολογικό επίπεδο από τους φονταμενταλιστές. Όταν εκλέχτηκε,
τα πράγματα ήταν δύσκολα για το ιρανικό καθεστώς. Η Δύση μιλούσε για
την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τη θέση των γυναικών.
Η πίεση,
λοιπόν, ήταν
μεγάλη και έπρεπε κάτι να γίνει. Τότε εμφανίστηκε ο Χαταμί, που μέχρι
τότε ήταν μάλλον άγνωστος, δεν ξέραμε πολλά γι' αυτόν, μίλησε για γυναικεία
δικαιώματα,
για τα δικαιώματα των νέων, είπε όμορφα πράγματα… αλλά μέχρι σήμερα δεν
έγινε τίποτε.
Πώς βλέπετε, λοιπόν, να γίνεται η αλλαγή;
Υπάρχει ένα μεγάλο δίκτυο υποστήριξης μέσα στο Ιράν. Φυσικά καταλαβαίνετε
τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, γιατί, αν το επίσημο καθεστώς ανακαλύψει
πως
υποστηρίζουν την αντίσταση, θα εκτελεστούν αμέσως. Είναι, λοιπόν, ένα
κρυφό δίκτυο που, όμως, κινητοποιείται σε διαδηλώσεις, δεν μπορείτε να
φανταστείτε
πόσες διαδηλώσεις γίνονται στο Ιράν… Έπειτα, υπάρχει η πολιτική πτέρυγα,
το Εθνικό Συμβούλιο, που εδράζεται κυρίως εκτός Ιράν, στην Ευρώπη, και
προσπαθεί να ενημερώνει τις δυτικές χώρες για την κατάσταση στο Ιράν,
για τις παραβιάσεις
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τις γυναίκες, και να βρίσκει υποστηρικτές
του
αγώνα μας. Τέλος, υπάρχει ένας εθνικός απελευθερωτικός στρατός πολύ κοντά
στα σύνορα με το Ιράκ, γιατί εκεί ήταν το μόνο μέρος που μπορούσε να
στρατοπεδεύσει, ώστε την κατάλληλη στιγμή να επέμβει για την απελευθέρωση
του λαού μας. Βέβαια,
τώρα, τα εδάφη αυτά είναι υπό αμερικανική κατοχή. Όλοι αυτοί οι τομείς
συνεργάζονται…
Ποιο είναι το πολιτικό προφίλ της Ιρανικής Αντίστασης;
Στο κίνημά μας εκπροσωπούνται πολλές πολιτικές οργανώσεις… Το Εθνικό
Συμβούλιο είναι μια συμμαχία 16 διαφορετικών πολιτικών ομάδων, που εκφράζουν
διάφορα
κοινωνικά στρώματα. Ανάμεσά μας θα βρείτε κομμουνιστές, άθεους, διανοούμενους...
Όλοι όμως δίνουμε ένα κοινό αγώνα εδώ και είκοσι χρόνια.
Η Γυναίκα στο Ισλάμ..
Πώς μπορούμε να κρίνουμε αν δεν γνωρίζουμε ;
« Δεν είναι δημοκρατία όταν ένας άνδρας μπορεί να μιλάει για την πολιτική χωρίς
κανείς να τον απειλεί. Δημοκρατία είναι όταν μια γυναίκα
μπορεί να μιλάει για τον άνδρα που αγαπάει χωρίς κανείς
να την σκοτώσει» (Dr. Sauad M. Al Sabah)
Καλησπέρα
σας, είναι χαρά μου να βρίσκομαι σε αυτό το ιστορικό
γεγονός.
Ήμουν έξι χρονών, όταν ο παππούς μου από την πλευρά του πατέρα μου, μου πέρασε
την θρησκεία του και με ανακήρυξαν « Μουσουλμάνα ». Σαν αποτέλεσμα έχασα όλα
μου τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Κατά την μουσουλμανική δικαιοσύνη, στο δικαστήριο η μαρτυρία δυο γυναικών ισοδυναμεί
με αυτή ενός άνδρα. Οι γυναίκες κληρονομούν τα μισά από όσα κληρονομούν τα
αμφιθαλή τους αγόρια. Μια γυναίκα δεν μπορεί να ζητήσει διαζύγιο, ή να πάρει
την επιμέλεια των παιδιών.
Μια γυναίκα δεν μπορεί να ταξιδέψει, να δουλέψει, να πάει στο πανεπιστήμιο,
να πάρει μέρος σε οργανώσεις , να επισκεφθεί τους φίλους της ή τους συγγενείς
της χωρίς την άδεια είτε του πατέρα της είτε του άνδρα της. Μια γυναίκα οφείλει
να παραμένει εκεί όπου ο άνδρας της επιθυμεί.
Το Ισλάμ αρνείται στις γυναίκες τις ευκαιρίες για εκπαίδευση με το να τις εξαναγκάζουν
να παντρευτούν και να κάνουν παιδιά σε ηλικίες που οι ομόλογές τους σε πολιτισμένες
κοινωνίες ακόμη παίζουν με κούκλες.
Οι Μουσουλμάνες απαγορεύεται να συμμετέχουν στους Ολυμπιακούς αγώνες……
Για πάνω από είκοσι αιώνες εμείς, οι άνθρωποι, ειδικά οι γυναίκες έχουμε υποφέρει
και έχουμε καρτερικά αντέξει την βία εξαιτίας του Θεού, Αλλάχ και άλλων μυθικών
υπάρξεων. Είναι καιρός να σταματήσουμε αυτόν τον κύκλο βίας και αγάπης και
να σεβόμαστε ο ένας τον άλλο γιατί είμαστε όλοι άνθρωποι, ζωντανοί και είμαστε
εδώ να απολαύσουμε το σύντομο πέρασμά μας σε αυτόν τον πλανήτη.
Ας κάνουμε τον εικοστό πρώτο αιώνα τον αιώνα χωρίς Θεό.
Ας εξαλείψουμε αυτό το ζήτημα που μας διχάζει θρυμματίζοντας την ανθρωπότητα,
από το μυαλό μας, την καθημερινή μας ζωή και τα έθνη μας.
(Απόσπασμα του λόγου της συγγραφέως Parvin Darabi ,που πολεμά για τα δικαιώματα
της γυναίκας, σε μια ομιλία της στην πορεία « Άθεοι Αμερικάνοι »που έγινε στις
2 Νοεμβρίου 2002 στην Ουάσινγκτον).
Αποσπάσματα από συνεντεύξεις για την θέση της γυναίκας στο Ισλάμ
Shirin Neshat | Ιράν, ιστορικό πλαίσιο | Η γυναίκα στο Ισλάμ
Μαρλέν Κυριακίδου Ιούνιος 2006
