‘Η Ελλάδα του Τάκη Τλούπα’

στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης

ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΤΑΚΗ ΤΛΟΥΠΑ

Στις αρχές Σεπτεμβρίου εγκαινιάζεται στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης μεγάλη αναδρομική έκθεση του Τάκη Τλούπα, ενός από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς φωτογράφους της ελληνικής σκηνής. Για περισσότερο από μισό αιώνα ο Τλούπας φιλοτέχνησε, με επίκεντρο τη Λάρισα, το πορτραίτο της θεσσαλικής γης και του ευρύτερου ελληνικού τόπου, δημιουργώντας ένα ανεκτίμητο φωτογραφικό αρχείο.

Γεννήθηκε στη Λάρισα το 1920. Ξεκίνησε να φωτογραφίζει το 1938 ανεβαίνοντας στον Όλυμπο με τον Ορειβατικό Σύλλογο Λάρισας. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής δούλεψε κοντά σ' ένα επαγγελματία φωτογράφο της πόλης του, αυτοδίδακτος όμως κατά βάση, μετά τον πόλεμο ταξίδεψε σε απρόσιτα χωριά με ανθρωπιστικές αποστολές του Ερυθρού Σταυρού, ενώ φωτογράφισε τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση της Θεσσαλίας μέσα από σημαντικά δημόσια έργα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας. Ασχολήθηκε με τη φωτογραφία επαγγελματικά διατηρώντας επί δεκαετίες φωτογραφικό εργαστήριο και στούντιο στη Λάρισα, κατάφερε όμως να κρατήσει μέσα του πάντα διάπλατα ανοικτό το παράθυρο της προσωπικής και δημιουργικής έκφρασης.

Οργώνοντας τη Θεσσαλία με τη βέσπα του και αργότερα το θρυλικό Ντεσεβό, κατέγραψε το θεσσαλικό κάμπο, τον Πηνειό και την κοιλάδα των Τεμπών, τη λίμνη Κάρλα και την αποξήρανσή της. Ως δεινός πεζοπόρος περιδιάβαινε τον Όλυμπο, τον Κίσσαβο και το Πήλιο σε κοπιαστικές πορείες, αποτυπώνοντας το ορεινό τοπίο με όλες τις διακυμάνσεις του καιρού και του φωτός. Φωτογράφισε τους βλάχικους καταυλισμούς, τους μεροκαματιάρηδες της γης, το μόχθο του απλού ανθρώπου της υπαίθρου, διατηρώντας αμείωτο ενδιαφέρον για το τοπίο, τη ζωή, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου του. Αποτύπωσε επίσης ευλαβικά την ιδιαίτερη μοναστική ζωή του Αγίου Όρους και των Μετεώρων, με τον τελετουργικό χαρακτήρα και τους μεταφυσικούς συμβολισμούς. Σε άλλο κομμάτι του έργου του φωτογράφισε εκτεταμένα τον αστικό χώρο, κυρίως μέσα από όψεις της Λάρισας και των Τρικάλων. Στο προσωπογραφικό του έργο οι ανώνυμες μορφές καθημερινών ανθρώπων και αυτές των επωνύμων, όπως ο Σεφέρης ή ο Καραγάτσης, αντιμετωπίζονται ομοίως ως διακριτές ατομικότητες.

Υπέρμαχος της «καθαρής» ασπρόμαυρης φωτογραφίας, της έντεχνης απεικόνισης του κόσμου με τρόπο που συνδυάζει τον τεκμηριωτικό χαρακτήρα και την προσωπική σφραγίδα, Ο Τλούπας χρησιμοποιούσε ως βασικά εργαλεία το φυσικό φωτισμό, τη σύνθεση και την καλή τεχνική γνώση του σκοτεινού θαλάμου. Το σύνολο του έργου του συνθέτει ένα περίτεχνο αμάλγαμα της ελληνικής μεταπολεμικής ζωής που διατηρεί, πέραν της καλλιτεχνικής, σημαντική επιστημονική και ιστορική αξία, προσφέροντας πλούτο πληροφοριών στη λαογραφία, την αρχαιολογία και άλλα επιστημονικά πεδία.

Διέθετε πνευματική συγγένεια και φιλία με τους άλλους τρεις αφοσιωμένους φωτογράφους της ελληνικής υπαίθρου (Σπύρο Μελετζή, Κώστα Μπαλάφα και Δημήτρη Λέτσιο). Στο πλαίσιο αυτό υπήρξε μελετητής και εκφραστής του δημώδους πολιτισμού σε όλο σχεδόν το φάσμα των εκφάνσεών του, καθώς διέθετε οξεία αίσθηση της ανάγκης διάσωσής του από την οριστική λήθη.

Το έργο του τιμήθηκε με αρκετά λευκώματα η έκθεση όμως, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Νομαρχία Λάρισας σε επιμέλεια του Μωϋσή Καπόν, είναι η πρώτη αναδρομική έκθεση που ανθολογεί σε βάθος το έργο του και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Μουσείο Μπενάκη, παράλληλα με την εκτεταμένη μονογραφία των εκδόσεων Καπόν. Το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης με την έκθεση αυτή αποδεικνύει για μια ακόμη φορά έμπρακτα τη στήριξή του στους ιστορικούς δημιουργούς της φωτογραφίας στην Ελλάδα, συμβάλλοντας στην ουσιαστική ανάδειξη του έργου τους.

Ηρακλής Παπαϊωάννου